Omogeneia News
Ο Απόστολος Λαγουτάτζης φέρνει τη ζωντανή παράδοση της βυζαντινής αγιογραφίας σε ένα νέο κοινό στη Μελβούρνη
«Ο καλλιτέχνης σε συνεργασία με το Hellenic Museum παρουσιάζει το “Writing the Divine”, ένα πρόγραμμα διάρκειας οκτώ εβδομάδων».
Μια παράδοση αιώνων συναντά το σύγχρονο κοινό της Μελβούρνης μέσα από το έργο του Απόστολου Λαγουτάτζη, ο οποίος εδώ και περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια είναι αφοσιωμένος στην τέχνη της βυζαντινής αγιογραφίας.
Ο Απόστολος, ιδρυτής του Ikon Atelier, https://www.ikonatelier.com.au/ έχει φιλοτεχνήσει εικόνες για εκκλησίες, ορθόδοξες κοινότητες και ιδιωτικές συλλογές στην Αυστραλία και στο εξωτερικό. Τώρα κάνει ένα ακόμη βήμα στη διαδρομή του, μεταδίδοντας την τέχνη και την παράδοση της αγιογραφίας μέσα από ένα νέο εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο Hellenic Museum της Μελβούρνης.
Το Writing the Divine: An Introduction to Byzantine Iconography είναι ένα οκτώ εβδομάδων μάθημα για αρχαρίους, το οποίο δημιουργήθηκε από τον Απόστολο σε συνεργασία με το Hellenic Museum και συνδέεται με τη μεγάλη νέα έκθεση του Μουσείου Divine Thresholds: Icons and the Orthodox Christian World, που θα παραμείνει ανοιχτή έως τα τέλη Αυγούστου 2027. https://www.hellenic.org.au/exhibitions/divine-thresholds
Το πρόγραμμα ξεκινά στις 10 Οκτωβρίου 2026 και απευθύνεται σε ανθρώπους χωρίς προηγούμενη εμπειρία στην αγιογραφία.
Μια παράδοση που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά
Η σχέση του Αποστόλου με την αγιογραφία ξεκίνησε πολύ πριν από την ιδέα της διδασκαλίας. Για χρόνια φιλοτεχνούσε εικόνες για ορθόδοξες ενορίες στην Αυστραλία και στο εξωτερικό, έχοντας παράλληλα την ανάγκη να κατανοήσει βαθύτερα την παράδοση στην οποία υπηρετούσε.
Icon commissioned for Evangelismos, East Melbourne, 2020 – Icon commissioned for the Church of the Transfiguration of Our Lord, Thomastown, 2018. Φώτο: Supplied
Ανάμεσα στις πρώτες εκκλησιαστικές παραγγελίες του ήταν μια εικόνα για τον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Thomastown, την οποία ανέθεσε ο τότε Αρχιμανδρίτης π. Ευμένιος, σήμερα Επίσκοπος Χώρας της Ελληνικής Ορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Αυστραλίας. Ακολούθησε η ανάθεση μιας ακόμη εικόνας για τον ιστορικό Ιερό Ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στο East Melbourne, από τον Αρχιμανδρίτη π. Κοσμά Δαμιανίδη.
Καθώς οι παραγγελίες αυξάνονταν, ο Απόστολος συνειδητοποιούσε όλο και περισσότερο ότι η αγιογραφία δεν αποτελεί απλώς μια προσωπική καλλιτεχνική έκφραση. Πρόκειται για μια παράδοση που εντάσσεται στη ζωή, τη λατρεία και τη θεολογία της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Για τον λόγο αυτό αναζήτησε την ευλογία της Εκκλησίας για να συνεχίσει το έργο του ως αγιογράφος. Έλαβε την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Δέρβης κ. Εζεκιήλ, καθώς και του Επισκόπου Μιλητουπόλεως κ. Ιακώβου, ο οποίος αποτέλεσε σημαντικός μέντοράς του κατά την πορεία της μαθητείας και της εξέλιξής του.
«Αυτή η ευλογία ήταν πάντοτε σημαντική για μένα. Δεν αντιλαμβάνομαι την αγιογραφία απλώς ως μια καλλιτεχνική πρακτική, αλλά ως μια ιερή παράδοση που ανήκει στη ζωή και τη θεολογία της Ορθόδοξης Εκκλησίας», σημειώνει ο Απόστολος.
Η βυζαντινή αγιογραφία αποτελεί μια ιδιαίτερη οπτική γλώσσα, η οποία διαμορφώθηκε μέσα στην ορθόδοξη θεολογία και λατρεία και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.
Από την εικόνα στη βυζαντινή μουσική
Η αναζήτηση του Αποστόλου για βαθύτερη γνώση της βυζαντινής παράδοσης δεν περιορίστηκε στην εικόνα.
Το 2015 ξεκίνησε να μελετά βυζαντινή ιερά μουσική στον Ιερό Ναό Αγίου Ευσταθίου στο South Melbourne, με δάσκαλο τον Λάμπρο Βλαχανδώνη. Η εμπειρία αυτή διεύρυνε την επαφή του με έναν ακόμη σημαντικό φορέα της ίδιας παράδοσης.
Η αγιογραφία και η βυζαντινή μουσική μπορεί να εκφράζονται με διαφορετικά μέσα – η μία μέσα από την εικόνα, η άλλη μέσα από τον ήχο – όμως βασίζονται σε μια κοινή αρχή: είναι παραδόσεις που παραλαμβάνονται και μεταδίδονται.
Ο μαθητής δεν καλείται απλώς να δημιουργήσει κάτι καινούργιο. Πρώτα πρέπει να ακούσει, να παρατηρήσει και να μάθει· να γνωρίσει μια γλώσσα που έχει διατηρηθεί και μεταδοθεί μέσα στους αιώνες, ώστε με τον χρόνο να μπορέσει και ο ίδιος να την παραδώσει στους επόμενους.
Ο Απόστολος ολοκλήρωσε επίσης θεολογικές σπουδές στο St Andrew’s Greek Orthodox Theological College στο Σίδνεϊ, εμβαθύνοντας στις θεολογικές βάσεις που συνοδεύουν την αγιογραφική του πρακτική.
Between East and West, April 2023, with Byzantine Music choirmaster Ioanna Nikoloulea at the Hellenic Museum. Φώτο: Supplied
Η σχέση με το Hellenic Museum
Η σχέση του Αποστόλου με το Hellenic Museum ξεκίνησε μέσα από τη βυζαντινή μουσική.
Τον Απρίλιο του 2023, το Μουσείο φιλοξένησε τη συναυλία Between East and West, μια εκδήλωση βυζαντινής μουσικής που διοργάνωσε η σύζυγος του Αποστόλου. Ήταν η αρχή μιας συνεργασίας που σταδιακά θα έφερνε κοντά το Μουσείο με διαφορετικές εκφράσεις της βυζαντινής παράδοσης.
Apostolos at the grand opening of the Divine Thresholds Exhibition alongside his film, Writing the Divine. Φώτο: Supplied
Η συνεργασία αυτή απέκτησε νέα διάσταση με τη σημερινή έκθεση Divine Thresholds: Icons and the Orthodox Christian World.
Στο πλαίσιο της έκθεσης, το Hellenic Museum ανέθεσε στον Απόστολο τη δημιουργία μιας ταινίας που καταγράφει βήμα προς βήμα τη δημιουργία μιας εικόνας του Χριστού.
Η ταινία, σε παραγωγή της συζύγου του, Ιωάννας Νικολούλεα, παρακολουθεί ολόκληρη τη διαδικασία: από την προετοιμασία του ξύλινου σανιδώματος μέχρι το σχέδιο, την επιχρύσωση, την εφαρμογή των χρωστικών και τις τελευταίες λεπτομέρειες της εικόνας.
Για τον επισκέπτη, η ταινία προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να δει τι κρύβεται πίσω από την ολοκληρωμένη εικόνα. Η διαδικασία ξεδιπλώνεται αργά και μεθοδικά, καθώς απλά υλικά όπως το ξύλο, ο γύψος, ο χρυσός και οι χρωστικές μεταμορφώνονται σταδιακά σε μια ιερή εικόνα.
Στα εγκαίνια της Divine Thresholds, στις 29 Αυγούστου, η σχέση αυτή έκανε έναν ακόμη κύκλο, καθώς η βυζαντινή μουσική βρέθηκε και πάλι στο επίκεντρο.
Apostolos, his wife Ioanna Nikoloulea and daughter presenting Byzantine hymns at the opening of Divine Thresholds, Hellenic Museum, 29 August 2026. Φώτο: Supplied
Ο Απόστολος παρουσίασε βυζαντινούς ύμνους μαζί με τη σύζυγο και την κόρη του, φέρνοντας τη ζωντανή μουσική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας σε διάλογο με την αγιογραφία και τον υλικό πολιτισμό που παρουσιάζει η έκθεση.
Μέσα από αυτές τις συνεργασίες, το Hellenic Museum, ο Απόστολος και η οικογένειά του μοιράζονται έναν κοινό στόχο: να παρουσιάσουν τη βυζαντινή παράδοση όχι ως κάτι που ανήκει αποκλειστικά στο παρελθόν, αλλά ως μια ζωντανή κληρονομιά που μπορεί ακόμη και σήμερα να ιδωθεί, να ακουστεί, να μελετηθεί και να βιωθεί.
Και τώρα ο Απόστολος επιστρέφει στο Μουσείο με έναν ακόμη ρόλο – ίσως τον σημαντικότερο μέχρι σήμερα.
Δεν έρχεται μόνο για να παρουσιάσει την παράδοση ή να δείξει πώς δημιουργείται μια εικόνα. Έρχεται για να τη παραδώσει.
«Writing the Divine»: Μαθαίνοντας την τέχνη της αγιογραφίας
Το Writing the Divine: An Introduction to Byzantine Iconography είναι ένα οκτώ εβδομάδων πρόγραμμα που απευθύνεται σε ανθρώπους οι οποίοι θέλουν να γνωρίσουν από την αρχή την τέχνη και την παράδοση της βυζαντινής αγιογραφίας.
Για τον Απόστολο, το πρόγραμμα αποτελεί την υλοποίηση ενός ονείρου που είχε εδώ και πολλά χρόνια.
«Για πολλά χρόνια, μία από τις ερωτήσεις που άκουγα συχνότερα ήταν: “Μπορείς να μου διδάξεις αγιογραφία;”
Ήταν ένα όνειρο που είχα εδώ και πολύ καιρό: να δημιουργήσω ένα μάθημα μέσα από το οποίο θα μπορούσα να μοιραστώ αυτή την όμορφη παράδοση με άλλους. Μετά από χρόνια προετοιμασίας, χαίρομαι πολύ που μπορώ επιτέλους να πω ότι έγινε πραγματικότητα.»
Για τον Απόστολο, όμως, η διδασκαλία της αγιογραφίας δεν μπορεί να περιοριστεί στην τεχνική.
Δεν αρκεί να μάθει κανείς να χρησιμοποιεί αυγοτέμπερα και πινέλο. Χρειάζεται να κατανοήσει τι δημιουργεί και, κυρίως, γιατί το δημιουργεί με αυτόν τον τρόπο.
Completed study icon of the Most Holy Theotokos. Φώτο: Supplied
Από το άδειο σανίδωμα στην εικόνα της Παναγίας
Κατά τη διάρκεια των οκτώ εβδομάδων, μια μικρή ομάδα μαθητών θα ακολουθήσει τον Απόστολο σε ολόκληρη τη διαδικασία δημιουργίας μιας εικόνας της Υπεραγίας Θεοτόκου.
Όλοι οι μαθητές θα εργαστούν πάνω στο ίδιο παραδοσιακό πρότυπο και θα γνωρίσουν βήμα προς βήμα τα υλικά και τις τεχνικές της βυζαντινής αγιογραφίας.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την προετοιμασία της εικόνας, την επιχρύσωση, τη χρήση χρωστικών και αυγοτέμπερας, τη διαμόρφωση των ενδυμάτων και της σάρκας από τις σκοτεινότερες προς τις φωτεινότερες αποχρώσεις, καθώς και την ολοκλήρωση των φωτισμών, των επιγραφών και των τελικών λεπτομερειών.
Ο αριθμός των μαθητών είναι περιορισμένος, ώστε ο Απόστολος να μπορεί να συνεργάζεται στενά με τον καθένα ξεχωριστά καθώς η εικόνα του παίρνει σταδιακά μορφή.
Δεν απαιτείται προηγούμενη εμπειρία στην αγιογραφία και όλα τα απαραίτητα υλικά παρέχονται.
Όχι μόνο «πώς», αλλά και «γιατί»
Η πρακτική εξάσκηση αποτελεί μόνο ένα μέρος του προγράμματος.
Οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν την ιστορία και τη θεολογία της βυζαντινής αγιογραφίας, τον συμβολισμό της και τη χαρακτηριστική οπτική της γλώσσα, καθώς και τις θεολογικές αρχές που διαμόρφωσαν την εικόνα μέσα στους αιώνες.
Θα εξετάσουν, μεταξύ άλλων, γιατί το φως δημιουργείται μέσα από διαδοχικά στρώματα, γιατί συγκεκριμένα χρώματα και χειρονομίες έχουν συγκεκριμένο συμβολικό νόημα, γιατί η προοπτική λειτουργεί διαφορετικά στην εικόνα και γιατί η ανθρώπινη μορφή δεν αποδίδεται απλώς όπως την αντιλαμβάνεται το φυσικό μάτι, αλλά παρουσιάζεται μεταμορφωμένη.
Όπως λέει χαρακτηριστικά ο Απόστολος:
«Δεν μαθαίνουμε απλώς πώς να ζωγραφίζουμε μια εικόνα. Μαθαίνουμε να τη διαβάζουμε. Και, τελικά, να μιλάμε τη γλώσσα της μέσα από το έργο των δικών μας χεριών.»
Χρόνια προετοιμασίας
Η προετοιμασία για το Writing the Divine υπήρξε ιδιαίτερα αναλυτική, καθώς ο Απόστολος θεωρεί ότι μια τόσο σημαντική παράδοση πρέπει να διδάσκεται με προσοχή και συνέπεια.
Κάθε στάδιο της δημιουργίας της εικόνας-προτύπου έχει καταγραφεί μεθοδικά.
Κάθε μαθητής θα λάβει ένα αναλυτικό εγχειρίδιο 70 σελίδων, το οποίο περιλαμβάνει οδηγίες βήμα προς βήμα, παραδοσιακές συνταγές και οπτικούς οδηγούς. Το εγχειρίδιο συνοδεύεται από λεπτομερή βίντεο που καταγράφουν κάθε στάδιο της δημιουργίας της εικόνας, ώστε οι μαθητές να μπορούν να επανέρχονται στο υλικό και μετά το μάθημα.
Στόχος δεν είναι απλώς να ολοκληρώσει κάθε μαθητής μία εικόνα. Είναι να αποκτήσει τις βάσεις για να αρχίσει να κατανοεί την ίδια την παράδοση της βυζαντινής αγιογραφίας.
Μεταδίδοντας όσα παραλάβαμε
Ίσως δεν υπάρχει καταλληλότερος χώρος για αυτό το νέο κεφάλαιο από το Hellenic Museum.
Μόλις λίγες εβδομάδες μετά την παρουσίαση βυζαντινής ιεράς μουσικής από τον Απόστολο και τη σύζυγό του στο πλαίσιο της Divine Thresholds, ο ίδιος επιστρέφει για να μοιραστεί μια ακόμη έκφραση της ίδιας κληρονομιάς.
Το μέσο αλλάζει – από τη φωνή και τη μελωδία στο ξύλο, τη χρωστική και τον χρυσό. Η ευθύνη, όμως, παραμένει η ίδια: να παραλάβεις μια παράδοση με σεβασμό και πιστότητα, να την κατανοήσεις σε βάθος και, όταν έρθει η στιγμή, να την παραδόσεις.
Μετά από περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια μπροστά στο αγιογραφικό σανίδωμα, αυτή η στιγμή έχει έρθει για τον Απόστολο.
«Είναι μεγάλη χαρά για μένα που μπορώ επιτέλους να προσφέρω αυτό το μάθημα. Θεού θέλοντος, ελπίζω να μεταδώσω κάτι από αυτή την όμορφη παράδοση σε άλλους. Ανυπομονώ να αγιογραφήσουμε μαζί.»
Λεπτομέρειες προγράμματος
Writing the Divine: An Introduction to Byzantine Iconography
Οκτά εβδομάδων εισαγωγικό πρόγραμμα με τον Απόστολο Λαγουτάτζη στο Hellenic Museum της Μελβούρνης
Έναρξη: 10 Οκτωβρίου 2026
Δεν απαιτείται προηγούμενη εμπειρία στην αγιογραφία
Μικρά τμήματα
Όλα τα απαραίτητα υλικά παρέχονται
Κόστος: $1.400 ανά άτομο, όλα περιλαμβάνονται
Πληροφορίες και εγγραφές μέσω του Hellenic Museum.
https://www.hellenic.org.au/event-details/writing-the-divine?utm